DE RODE DRAAD VAN NEDERLAND
Enkele maanden geleden werd de zogenaamde Canon van de Nederlandse geschiedenis gepresenteerd. Met canon wordt bedoeld dat dit de markerende en ijkpunten van de vaderlandse historie zijn. Met een canon is echter nog niet verteld wat nu eigenlijk de “rode draad “ van onze nationale geschiedenis is. Een poging.
Er is een oud Frans spreekwoord dat luidt: God heeft de wereld geschapen behalve Nederland, want dat hebben de Nederlanders zelf gedaan. De strijd tegen de zee, het scheppen en beschermen van het land is een min of meer exclusieve vaardigheid van ons volk. Een land dat door zoveel water in eilanden verdeeld is bestaat uit talrijke minderheden. Maar die eilanden hebben een gezamenlijke vijand (het water) waardoor zij wel met elkaar moeten samenwerken. Vandaar de waterschappen waarin boeren en burgers eendrachtig met elkaar optrekken. En veel samenwerken kan niet zonder veel vergaderen. Het vergaderen zit ons in het bloed. In het verre verleden maar ook zelfs nu is Nederland het vergaderland bij uitstek in de wereld. Veel vergaderen betekent vaak goed organiseren: vandaar dat Nederland wordt beschouwd als een land dat (over) georganiseerd is. Zo kenden wij al heel vroeg een gelijkwaardige (egalitaire) samenleving. Niet voor niets zijn de waterschappen de oudste vorm van democratie in onze samenleving. Door het gedwongen isolement van de vele eilanden is het individualisme binnen de Nederlandse bevolking wel bevorderd. Door de ligging aan zee en het zompige land is Nederland vooral een natie van handel, scheepvaart en kolonisatie geworden. Het calvinisme en het daarmee samenhangende moralisme in ons land viel prima te rijmen met de handelsgeest van de Nederlanders .Anders gezegd: de koopman zat de dominee niet in de weg, want wie goed boert en goede daden verricht maakt een grote kans om uitverkoren te zijn. De combinatie van het calvinisme en het individualisme leverde in ons land trouwens veel kerkelijke stromingen op. Een gezegde is: "Waar twee Nederlanders bijeen zijn ontstaan drie geloven.
Door de enorme groei van de handel werd Nederland in het grootste deel van de 17e eeuw de economisch, cultureel, politiek en militair de sterkste natie in de wereld, de Gouden Eeuw. Hierdoor werd de nationale identiteit van ons land enorm versterkt. Tegelijkertijd trad toen een belangrijk kenmerk van Nederland naar voren. Tot 1795 waren wij een republiek dat een informeel staatshoofd had, belichaamd in de persoon van de Prins van Oranje die ook opperbevelhebber van de strijdkrachten was. Tegenstrijdigheid? Nee, pragmatisme tot op heden toe. Want in feite zijn we geen monarchie maar een republiek met een Oranje aan het hoofd. Hieruit valt te verklaren dat ons koningshuis dicht bij het volk staat. Nederland is het enige land waarin een republiek een monarchie werd. Het is altijd andersom Dat ons land bijna een eeuw het machtigste land in de wereld was heeft eeuwen daarna, tot op heden, ons volk het besef gegeven dat we niet alleen machtig waren, maar dat nog steeds (een beetje) zijn. Daaruit is ons rol van “gidsland”ontstaan, een rol die we nog vaak en graag tot op heden willen spelen, ook al zit niet elk land daarop te wachten, om het maar eens vriendelijk uit te drukken. Een treffend voorbeeld is de oprichting van de EEG in 1957. Het initiatief werd genomen door de Benelux, Frankrijk, Duitsland en Italië.De stuwende rol werd gespeeld door de toenmalige Nederlandse minister Beyen. Toen heeft Nederland een zeer belangrijke functie vervuld en het lijkt er wel eens op alsof Nederland nog steeds een van de zes leden van de EU is in plaats van een van de 27. Weliswaar kan ons land zich niet een van de groten in de EU noemen, maar het heeft heel lang de term de grootste van de kleinen gebruikt, wat ook niet meer klopt. Ook is Nederland erg verongelijkt dat tweederde van de lidstaten van de EU voor de Europese grondwet heeft gestemd en alleen Frankrijk en Nederland niet: de toenmalige gids wordt niet meer gevolgd.
Onze natie kent een heel wisselvallige en grillige geschiedenis. Na een lange periode van welvaart en macht in een groot deel van de 17e eeuw treedt er een lange periode van zelfgenoegzaamheid in, die snel overgaat in terugval en verval in de 18e eeuw. Daarna weer een opbloei onder Koning Willem 1 in het begin van de 19e eeuw, gevolgd door een lange periode van slapte en stilstand totdat vrij laat in deze eeuw de industrialisatie op gang komt.Het daarbij passend sociaal beleid voor de arbeiders laat echter lang op zich wachten. Tot einde jaren dertig regeren alleen conservatieve kabinetten. Na de oorlog verandert dat maar het maatschappelijk klimaat is in de jaren vijftig stijf en behoudend. Totdat eind jaren zestig begin jaren zeventig er een sociale revolutie ontstaat die als voorbeeld voor allerlei andere landen dient. Nederland is dan even weer gidsland, maar ontdekt de laatste jaren dat vrijheid-blijheid ook zo zijn schaduwkanten heeft en dat er nieuwe gidslanden ontstaan, zoals bijv. de Scandinavische landen.
Hollen en dan weer stilstaan, vooruitschieten en dan weer zelfgenoegzaam achterover leunen, het zijn constanten in de vaderlandse historie, een andere grote rode draad.
Hans van Borselen, Team Europe Europese Commissie
