In gesprek met Carla Kolner

Op een druilerige middag ontmoet ik Carla Kolner bij Crown Plaza tegenover het station Amsterdam Centraal. Ze arriveert op haar nieuwe elektrische fiets die ze niet uit het zicht wil verliezen. We zitten samen bij het raam. “Ik kan zo mijn man bijhouden als hij op zijn racefiets stapt,” zegt ze lachend. Het zou goed kunnen dat we de fietsen in april meenemen naar het LCGW-congres. Het typeert haar: praktisch, betrokken en alert.

Die betrokkenheid loopt als een rode draad door haar werk en leven. Kolner groeide op in Limburg, een regio waar de gevolgen van de mijnsluitingen nog altijd voelbaar zijn. Haar moeder werkte bij het RIAGG in Sittard met gezinnen waarvan de mannen in de mijnen werkte. Toen de mijnen sloten sloeg de wanhoop in veel gezinnen toe. Zelf was ze als student gezondheidswetenschappen aan de universiteit Maastricht betrokken bij onderzoek in de streek. “Ik heb gezien wat langdurige armoede en verlies van werk met mensen doet. Dat vormt je kijk op gezondheid, ongelijkheid en beleid.”

Zo werkte ze als student-assistent aan onderzoek in kwetsbare gebieden, onder andere in de Oostelijke Mijnstreek. “Ik kwam bij mensen thuis die bij de GGZ liepen met mentale  problemen. Die moest ik interviewen, of beter ik moest een gestandaardiseerde vragenlijst afnemen. Soms voelde het heel ongemakkelijk om vragen te stellen zonder iets terug te kunnen geven. Ik dacht vaak na zo’n interview, zij moeten hier blijven en ik kan weer terug naar mijn eigen huis.”

Die ervaring verklaart ook haar begrip voor het wantrouwen naar de overheid en welzijnsinstellingen van veel mensen. “Mensen zijn jarenlang in de steek gelaten. Dat verdwijnt niet met een beleidsnota.”

Kolner is kritisch op hoe preventie in Nederland vaak wordt ingevuld. “Preventie wordt te veel verengd tot individuele leefstijl en simpele oorzaak-gevolgrelaties. Daar gaat veel onderzoek, tijd en geld in om, maar met weinig effect en interventies moeten vervolgens kosteneffectief worden uitgerold, of liever nog: geld opleveren. Ik noem dat: ‘penny-wise- preventie foolish.” Ze verwijst daarbij naar een WRR-rapport uit 2018 dat aantoonde dat veel preventiebeleid niet werkt. “En toch bleef het daarna opvallend stil.”

Gelooft ze dan nog in de maakbare samenleving? “Nee. Het leven is niet 100% maakbaar en ook niet perfect en dat hoeft ook niet. Sommige zaken kan je echter wél beïnvloeden. Denk aan een betrokken overheid die naar mensen luistert en aan  de sociale basis die in elke wijk en gemeente voortdurend onderhoud nodig heeft. Overheden hebben hier een belangrijke taak in, al geldt die verantwoordelijkheid voor ons allemaal. “We hebben hier een collectieve verantwoordelijkheid in, de sociale basis is van ons allemaal en drijft op investeringen in aandacht, voorzieningen en geld én op een moreel kompas. Wat ik bedoel is dat we weer moeten leren goed naar elkaar om te kijken en niet alleen aan ons eigenbelang moeten denken.”

Bedenk dat de gezondheidsverschillen de afgelopen decennia alleen maar groter zijn geworden.” (Tijdens het LCGW-congres ga je na haar lezing mee op werkbezoek in wijken waar de levensverwachting 6 jaar lager ligt dan gemiddeld in Nederland, red.)

Met haar concept Rechtvaardige Preventie pleit Kolner voor een andere benadering. Minder focus op individueel gedrag of ‘individuele schuld’, meer aandacht voor context, structurele oorzaken, geschiedenis, leefomgeving en sociale infrastructuur. “Preventie heeft verrijkende en verbindende taal nodig, vooral voor mensen in kwetsbare posities.”

Een belangrijke richtingwijzer is het werken met mixed methods. “Cijfers zijn belangrijk, maar niet genoeg. We moeten ze aanvullen met verhalen en kwalitatief onderzoek. Zo wordt de mens achter de data weer zichtbaar.” Kolner zal tijdens haar lezing nog 6 andere richtingwijzers bespreken voor rechtvaardige preventie.

Wil jij werken aan rechtvaardige preventie? Werken aan voorkomen van armoede en gezondheidsproblemen van kwetsbare groepen. De lezing van Carla Kolner tijdens het LCGW congres 9 en 10 april mag je dan niet missen. Enne neem jij  ook je fiets mee om te genieten van de Limburgse natuur?